VIDEO | Wat maakt van het Songfestival een gay feest?

09/05/2017 - 18:18
Beeld: Wikimedia
Marija Šerifović op het podium van het Eurovisiesongfestival
Het Eurovisiesongfestival is immens populair bij holebi’s en transgenders, maar toch in het bijzonder bij homomannen. Waaraan dankt het Songfestival dit gay imago? ZiZo zocht het voor je uit.

Het Eurovisiesongfestival ontstond in 1956 toen Europa herstelde van de schok van de Tweede Wereldoorlog. Het Songfestival had de intentie om mensen en landen te verenigen door middel van ‘licht entertainment’, een pacifistich opzet dus.

De wedstrijd had in eerste instantie geen gay imago. De liedjes waren vrij burgerlijk en heterogericht. In 1974 werd die trend echter omgebogen met de intrede van discomuziek op het Eurovisiesongfestival. ABBA won de competitie met ‘Waterloo’. Het hek was van de dam. Overal in Europa begonnen mannen samen te komen om ‘onder vrienden’ naar het Eurovisiesongfestival te kijken. Er ontstonden fanclubs, jaarlijkse diner- en cocktailparty’s en andere bijeenkomsten ter viering van het Songfestival.

Primeur

Toch was het wachten tot het Eurovisiesongfestival van 1997 in Dublin voor de eerste deelnemer die openlijk homo was. De IJslandse zanger Paul Oscar zorgde daarvoor met zijn lied ‘Minn hinsti dans’. Het was meteen een opgemerkte entree. Oscar liet zich omringen door vrouwen in latexpek in een excentrieke choreografie waarbij hij nadrukkelijk over zijn kruis wreef. Hij eindige op de twintigste plaats op vijfentwintig deelnemers.

Dat kan beter, moest Dana International gedacht hebben, die het jaar nadien voor Israël het Eurovisiesongfestival won met het nummer ‘Diva’. Haar jurk van Jean-Paul Gaultier en sierlijke armbewegingen eisten alle aandacht op. De artieste werd geboren als Yaron Cohen, maar onderging een geslachtswijziging. Dana International was meteen de eerste en voorlopig laatste transseksuele persoon om het Eurovisiesongfestival te winnen. Haar debuutalbum verspreidde zich via de zwarte markt in Arabische landen. Wat verboden is, is eens zo aantrekkelijk.

Vrouwen in maatpak

Sinds 1998 wonnen verscheidene holebi’s en transgenders het Eurovisiesongfestival. In 2007 was de biseksuele Marija Šerifović aan de beurt. Zij won voor Servië het Eurovisiesongfestival met het lied ‘Molitva’. Ze was niet uit de kast op het moment van haar overwinning. Pas in 2013 deed ze haar coming-out in een documentaire over haar leven. Voor haar act op het Songfestival liet ze zich omringen door vrouwen in maatpak die hand in hand op het podium stonden. Een goede verstaander…

In 2012 was er opnieuw een schot in de roos met de Zweedse zangeres van Marokkaans-Berberse afkomst Loreen. Zij behaalde een overtuigende overwinning voor Zweden met ‘Euphoria’. Het Scandinavische land, dat na Ierland het vaakst het Songfestival won, had nog nooit een van zijn kandidaten met zo’n hoge score zien winnen: 372 punten met van 18 landen de begeerde douze points! Loreen drukte zich altijd al LGBT-inclusief uit en kwam dit jaar uit de kast als biseksuele vrouw.

Gay editie 2014

De grootste gay overwinning sinds Dana International kwam er echter in 2014 met de klinkende zege van Conchita Wurst. In het dagelijkse leven heet de artiest Tom Neuwirth. Hij is een vrolijke homoseksuele man. Voor zijn zangcarrière bedacht hij echter het alter-ego Conchita Wurst, omdat het hem niet kan schelen wat mensen van een vrouw met baard denken. ‘Das ist mir Wurst’ zeggen ze in Oostenrijk wanneer harde kritiek van je afglijdt als water van een eend. En die kritiek kwam er in de aanloop naar het Eurovisiesongfestival, gedrenkt in tranfoob vitriool. Vooral in Oekraïne en Rusland zagen politici in Conchita Wurst een duivelsfiguur die de krampachtig bewaakte geslachthokjes man-vrouw ging slopen en beter geboycot werd. Het verhinderde niet dat Conchita’s nummer ‘Rise Like a Phoenix’ punten kreeg van Oekraïne en Rusland, respectievelijk 5 en 8 punten.

Het Eurovisiesongfestival van 2014 gaat voorlopig de geschiedenis in als de meest politieke editie. De Krimcrisis en de ernstige gevolgen van geïnstitutionaliseerde homofobie in Rusland zorgden voor een scherpe sfeer. De jonge Russische tweeling Tolmachevy Sisters werd uitgejouwd en de zaal bulkte van de regenboogvlaggen. Conchita bleef de hele tijd diplomatisch.

De West-Europese en Scandinavische landen sloten de rangen en stemden Conchita met hoge punten naar de overwinning. Bij haar overwinning maakte ze het statement waar iedereen op hoopte. “Deze nacht draag ik op aan iedereen die gelooft in een toekomst van vrede en vrijheid”, zei ze met een groot Miss Universe-gehalte. “Je weet wie je bent! Wij zijn eenheid en wij zijn niet te stoppen!” Het woord ‘unstoppable’ werd meteen een trending hashtag.

Goed vertegenwoordigd

De jongste jaren namen verscheidene deelnemers die openlijk holebi of transgender zijn deel aan het Songfestival. Deen aka Fuad Baković (2004, Bosnië-Herzegovina), Thomas Thordarson (2004, Denemarken), Ola Sola (The Ark) (2007, Zweden), DQ aka Peter Andersen (2007, Denemarken), Oscar Loya (2009, Duitsland), Duncan James van boyband Blue (2011, Verenigd Koninkrijk), Loreen (2012, Zweden), Tooji (2012, Noorwegen), Axel Hirsoux (2014, België), Conchita Wurst (2014, Oostenrijk) en Douwe Bob (2016, Nederland) zijn slechts een incomplete greep van out & proud artiesten.

Sommigen kiezen voor een blitse act. Peter Andersen stond op het podium als dragqueen in een knalroze jurk met een gigantische verenhoed waarmee je iedere flamingo afgunstig krijgt. “I’m your drama queen tonight”, zong de Deen, alsof dat nog bevestigd moest worden!

De camp spoot echter van het doek toen Deen aka Fuad Baković voor Bosnië-Herzegovina het podium besteeg. Deen liet zich opmerken met een choreografie met opmerkelijke stootbewegingen vanuit de heupen terwijl hij ‘In The Disco’ zong. In de halve finale zong hij nog met blote bast. In de finale hield hij het braafjes op een roze marcelekke.

Oost-Europese camp

Een ongeschreven regel: hoe homofober het land waar de kandidaten vandaan komen, hoe camper de artiesten die ze sturen. Bosnië-Herzegovina stond niet alleen met Deen.

Wat te denken van Rusland dat de pseudolesbiennes van t.A.T.u. naar het Songfestival stuurde in 2003? Ze werden wereldberoemd met de videoclip van hun hit ‘All The Things She Said’ waarin ze in schooluniform uitgebreid met elkaar aan het zoenen zijn in de gietende regen. Uit een documentaire bleek al snel dat de meiden helemaal geen lesbiennes zijn.

Hun Russisch lied ‘Nje vjer, nje bojsa’ presteerde op het Songfestival onder de verwachtingen met een derde plaats achter Turkije en België. In Rusland was men vooral verbolgen dat de vurige ‘lesbische’ kus op het podium niet in beeld kwam en dat daardoor hun overwinning "gestolen zou zijn". Er is veel gebeurd in Rusland sinds 2003…

Russen in de kast

En wat moeten we vastknopen aan Dima Bilans performance in Athene? Hij droeg ook al een marcelleke. Voor zijn act liet hij zich vergezellen door twee ballerina’s en vrouw die uit een piano gevuld met rozenblaadjes kwam gekropen. Twee jaar later won Dima Bilan het Songfestival met 'Believe'. Hij is tot op heden de enige winnende Russische act.

Het is een publiek geheim dat Dima Bilan homo is. Voor details over perikelen in zijn liefdesleven, wend je tot Google. Daarnaast is hij ook een van de weinige Russische topartiesten die het verbod op homopropaganda verwerpt. Hij ondertekende zelfs een open brief die zich verzette tegen de invoering ervan.

Rusland weet ook wel dat het best holebivriendelijke acts stuurt als het een kans wil maken om te winnen. Sergey Lazarev, de kandidaat die vorig jaar derde eindigde in de finale, treedt op in gay clubs en benadrukte verontwaardigd op een persconferentie: “Natuurlijk is er een gay leven in Rusland!” Ook over Lazarovs seksualiteit gonst het van de geruchten. Hij zou zelfs hetzelfde lief als Dima Bilan gehad hebben. It’s A Small World After All! Opnieuw: wend je tot Google voor alle details.

Roze pers

De vakpers op het Songfestival is voor het overgrote deel gay. Kandidaten doen er alles aan om holebivriendelijk over te komen om hun kansen niet te verkwanselen. Zweeds zanger Måns Zelmerlöw mocht aan den lijve ondervinden wat homofobe retoriek oplevert. Hij kreeg bakken kritiek over zich heen, deed onmiddellijk afstand van zijn uitspraken en ging naakt op de cover van een homotijdschrift staan om het goed te maken. Toen hij het Songfestival won en het jaar nadien het liedjesfestival in Stockholm mee mocht presenteren, ging hij opnieuw bijna volledig naakt op het podium staan, met een dikke gay knipoog.

Niet alleen de journalisten, ook de televisiecommentatoren zijn opvallend vaak homo. Paul De Leeuw in Nederland en Graham Norton in het Verenigd Koninkrijk zijn bekende buitenlandse voorbeelden. België spant echter de kroon! Hier voorzagen Luc Appermont, André Vermeulen, Johan Verstreken, Sven Pichal en Tom De Cock het Songfestival voor de VRT van commentaar. Van 1976 tot en met 2013 kregen Vlamingen onafgebroken bij het Songfestival commentaar van een homoseksuele man.

Arme hetero’s

Soms gaat het gay jolijt op het Eurovisiesongfestival wel heel ver. In 2006 hadden de presentatoren van het Songfestival in Athene, Sakis Rouvas en Maria Menounos, het vlaggen toen Paul De Leeuw de punten mocht uitdelen voor Nederland.

De Leeuw vergeleek het duo met Will & Grace. Hij sprak Rouvas’ naam de hele tijd bewust verkeerd uit. De Nederlandse puntenverdeler deed er nog een schepje bovenop door Rouvas flirterig met zijn kleding te complimenteren: "I like your blouse". Nadien kreeg Sakis Rouvas ook nog de vraag of hij het gsm-nummer van De Leeuw nu of na de twaalf punten wilde noteren? De presentator bijtte sportief van zich af door te zeggen: “Geef het nu maar. Ik vermoed dat het nummer 69 69 69 is.” Daarop sneerde De Leeuw: “Ik ben wel geen Fransman!” Hondsbrutaal of oer-Nederlands? Wie zal het zeggen? Die arme hetero’s mochten het toch maar weer verduren!

Topfuncties

Ook binnen de EBU, die het Eurovisiesongfestival managet, bekleden holebi’s enkele sleutelrollen. De bekendste is Jean Philip De Tender die er directeur Media is. Hij was daarvoor manager Televisie bij de Vlaamse openbare omroep. Los van de vraag of De Tender ook zijn macht gebruikt om bepaalde zaken te doen bewegen voor de LGBT-gemeenschap binnen het Eurovisiesongfestival, heeft het liedjesfestival zich al vaak laten opmerken door zijn omarming van diversiteit.

Eigenlijk is onze uitgangsvraag een beetje retorisch. Wat maakt van het Songfestival een gay festijn? Tja. Waarom heeft vuur zuurstof nodig? Waarom leggen vogels eieren? Omdat het zo werkt! Het succes van het Songfestival hangt voor een groot deel samen met het enthousiasme en het geld dat holebi’s en transgenders er bereid zijn in te injecteren. En met het talent uit de holebi- en transgendergemeenschap dat deelneemt aan het Songfestival.

Maar laat ons het Songfestival niet verengen tot alleen ‘onze hoogmis'. Hetero’s zijn immers ook welkom, niet? #CelebrateDiversity

Bron: 

Eigen verslaggeving